Tüm öğretmenlerin kendilerine sıklıkla sorduğu bir soru vardır: En iyi nasıl öğretebilirim? Bu sorunun cevabını, öğrenmeye etki eden faktörleri gözden geçirerek birlikte bulabiliriz. Öncelikle öğrenme nedir?  Öğrenme ile ilgili pek çok tanım olmakla beraber kısaca öğrenme; “bireyin tekrar ya da kendi yaşantısı yoluyla edindiği kalıcı izli davranış değişikliğidir”. Dünyaya geldiğimiz andan itibaren deneyimlediğimiz olaylarla yaşam hakkında bir takım genel geçer bilgilere sahip oluruz ve bu bilgileri gereken zamanlarda hayatta kalma amacıyla kullanırız. Bu sebeple öğrenmeyi “ Kişinin yaşamını sürdürebilmesi, hayatta kalabilmesi için gerekli önkoşul”  olarak sayabiliriz.

Peki öğrenmenin gerçekleşmesi için nereden başlamalıyız? Bu sorunun cevabını  önce “genel uyarılmışlık hali”nde arayacağız. Öğrenmenin gerçekleşmesi için en önemli koşullardan biri genel uyarılmışlık halidir. Bireyin bilincinin açık ve tam anlamıyla uyanık olmasına, enerjisini ve dikkatini yapacağı işe verebilmesine genel uyarılmışlık hali denir. Herhangi bir öğrenmenin yapılabilmesi için bireyin enerjisini yaptığı iş üzerinde yoğunlaştırması gerekir. Şu an bu metni okurken, bir taraftan da yapmanız gereken bazı işleri düşünüyor ya da akşam planladığınız programa kimlerle gideceğinizi tasarlıyorsanız büyük olasılıkla öğrenme gerçekleşmeyecektir. Kısacası öğrenmenin gerçekleşebilmesi için bireyin belli bir uyarılmışlık düzeyinde olması gerekir.

“Öğrenci ders yapmak istiyor ancak bir gece önce geç yatmış ve uykusunu alamamış bir şekilde derse gelmiş ise genel uyarılmışlık hali düşük demektir.”

Fakat burada dikkat edilmesi gereken bir nokta; belli bir düzeye kadar, genel uyarılmışlık hali ne kadar yüksekse öğrenme de o kadar iyi gerçekleşir. O düzeyden sonra, yani organizma aşırı derecede uyarılmış ise, çoğu öğrenme biçimleri yavaşlar. Bir noktaya kadar, genel uyarılmışlık halinin artmasıyla öğrenme daha verimli olur ama o noktadan sonra düşüşe geçer. Yüksek derecede uyarılmışlık, aşırı kaygı ya da şiddetli heyecan haline geldiğinde, öğrenme eylemi ciddi şekilde engellenir.

İyi bir öğrenmenin gerçekleşmesi için gerekli olan önkoşullardan bir diğeri de “hazır bulunuşluk” düzeyidir. Hazır bulunuşluk düzeyi, öğrencinin özgeçmişi olarak da ifade edilebilir ve öğrencinin genel ve özel yeteneklerini, hedef davranışlarla ilgili bilgi ve becerilerinin niteliğini, ilgi, tutum, güdülenmişliğini (Bloom, 1995) ve genel sağlık durumunu da içerir. (Senemoğlu, 2009). Hazır bulunuşluk sinir sisteminin öğrenmeye hazır olması (Binbaşıoğlu, 1995), bireyin bir öğrenme etkinliğini gerçekleştirebilmesi için gerekli ön koşul; davranışları kazanması (Ülgen, 1997; Yılmaz ve Sünbül, 2003), bireyin gelişim görevini olgunlaşma ve öğrenme vasıtasıyla yapabilecek düzeye ulaşması (Başaran, 1998), bir etkinliği yapmak için bilişsel, duyuşsal, sosyal ve devinişsel açıdan hazır olması ve hazır olma düzeyinin ölçüsüdür. Özetleyecek olursak bireyin öğrenmeyi istemesi, öğrenilecek konuyla  ilgili becerilere sahip olmasıdır.

İyi bir öğrenmenin öğretime başlamadan önce gerçekleşmesi için dikkate alınması gereken diğer nokta ise öğrencilerin öğretilecek bilgiyle ilgili önkoşul becerilere sahip olmasıdır. Önkoşul becerileri tam olmadan bir öğretime başlamamak ne kadar önemliyse hiçbir önkoşul beceri öğretiminin esas öğretimden uzun sürmemesi gerektiği de bilinmesi gereken bir noktadır.

Örneğin bir çocuk kavramları (büyük-küçük, az- çok, tane, önce- sonra vb…) kavramları bilmiyorsa 1 den 10’a kadar rakamları sorulduğunda söyleyemiyorsa bu öğrenci ile toplama işlemine başlamak anlamlı olmayacaktır. Çocuk isteksiz geliyor, dikkatini yöneltmek için motive olmuyor ise bunları gerçekleştirmeden çalışmaya başlamak yine boşa çabalamak olacaktır. Yukarıda bahsettiğimiz üç unsur yerine getirildiğinde nitelikli bir öğrenmenin %75’lik kısmı tamamlanmış olur. Kalan yüzde 25’lik kısım ise konunun öğretiminde eğitimcinin kullanacağı eğitim ve öğretim teknikleridir. Tabiî ki en önemlisi de eğitimcinin sabrı ve özverisidir…

Kamuran Hanoğlu
ÖZEL EĞİTİM ÖĞRETMENİ

Kız Kulesi Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*